Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma kararını ve bunun mali-kişisel sonuçlarını birlikte belirleyip bu iradeyi aile mahkemesine sunduğu, çekişmeli boşanmaya göre genellikle daha kısa süren bir süreçtir. Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın yasal şartlarını, protokolün içermesi gereken başlıkları, duruşmanın nasıl işlediğini ve gerekli belgeleri ele alıyorum.
Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin 3. fıkrasında düzenlenen anlaşmalı boşanma, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının taraflarca birlikte kabul edildiği ve boşanmanın mali sonuçları ile varsa çocukların durumu hakkında uzlaşıldığı bir boşanma türüdür. Çekişmeli boşanmadan farkı, delil toplama ve tanık dinleme gibi aşamaların büyük ölçüde gerekmemesi; bu nedenle dosya, şartlar sağlandığında tek duruşmada sonuçlanabilir.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları Nelerdir?
Kanun, anlaşmalı boşanmanın geçerli sayılması için birkaç şartı bir arada arar:
- En az bir yıllık evlilik süresi: Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bu süre dolmadan açılan bir boşanma davası anlaşmalı olarak değil, çekişmeli olarak değerlendirilir.
- Ortak başvuru veya kabul: Eşler ya birlikte dava açar ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul eder.
- Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi: Hâkim, eşleri duruşmada bizzat dinleyip iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir. Bu dinleme vekil aracılığıyla yapılamaz; taraflar duruşmada hazır bulunmalıdır.
- Protokol üzerinde uzlaşma: Boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat, mal rejiminin tasfiyesi) ile varsa çocukların velayeti, bakımı ve kişisel ilişki düzeni konusunda taraflar anlaşmış olmalıdır.
Hâkim, sunulan protokolde çocukların menfaatine aykırı bir düzenleme görürse resen değişiklik yapabilir; bu durumda taraflar değişikliği kabul ederlerse boşanmaya karar verilir, kabul etmezlerse dava çekişmeli sürece döner.
Boşanma Protokolü Ne İçermelidir?
Protokol, tarafların mahkeme onayına sunduğu, boşanmanın sonuçlarını düzenleyen yazılı belgedir. Eksik veya belirsiz bir protokol, ileride yeni uyuşmazlıklara yol açabileceği için aşağıdaki başlıkların net biçimde yazılması önemlidir:
- Nafaka: Yoksulluk nafakası talep edilip edilmeyeceği, tutarı ve ödeme şekli.
- Maddi ve manevi tazminat: Taraflardan birinin diğerinden tazminat talep edip etmeyeceği.
- Mal paylaşımı: Protokolde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin bir düzenleme yer alabilir; ancak taraflar dilerse bu konuyu ayrı bir davaya bırakabilir.
- Velayet: Varsa müşterek çocuğun velayetinin kime bırakılacağı.
- İştirak nafakası: Velayet kendisinde olmayan eşin çocuğun bakım giderlerine katkısı.
- Kişisel ilişki düzeni: Velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocukla görüşme gün ve saatleri.
Anlaşmalı Boşanma Davası Süreci Nasıl İşler?
Süreç, eşlerden birinin (ya da birlikte) yerleşim yeri aile mahkemesine dava dilekçesi ve imzalı protokolle başvurmasıyla başlar. Mahkeme bir duruşma günü belirler. Duruşmada hâkim her iki eşi de ayrı ayrı ve bizzat dinler; boşanma iradesinin baskı altında değil, serbestçe açıklandığından emin olmaya çalışır. Protokol üzerinde her iki tarafın da mutabık olduğu teyit edildikten ve çocuklara ilişkin düzenleme menfaate uygun bulunduktan sonra hâkim, protokolü aynen veya gerekli gördüğü değişikliklerle onaylayarak boşanmaya karar verir.
Şartlar eksiksiz sağlandığında ve taraflar duruşmaya hazırlıklı geldiğinde dava çoğu zaman tek celsede sonuçlanır. Ancak hâkimin ek açıklama istemesi, protokolde netleştirilmesi gereken bir husus bulunması veya çocuğun menfaati açısından inceleme ihtiyacı doğması halinde süreç bir sonraki duruşmaya sarkabilir.
Duruşmada Neler Sorulur?
Hâkim genellikle evlilik birliğinin neden sürdürülemediğini, protokolü özgür iradeyle imzalayıp imzalamadıklarını, çocuk varsa velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinin çocuğun menfaatine uygun olup olmadığını sorar. Bu sorulara net ve protokolle tutarlı yanıtlar vermek, duruşmanın uzamasını önler.
Gerekli Belgeler Nelerdir?
- Dava dilekçesi
- İmzalı boşanma protokolü (iki nüsha)
- Nüfus cüzdanı fotokopisi
- Varsa vekâletname (boşanma davalarında fotoğraflı vekâlet düzenlenmesi gerekir)
Anlaşmalı Boşanma Çekişmeli Boşanmaya Dönebilir mi?
Evet. Taraflardan biri duruşmada protokole aykırı beyanda bulunursa, protokolü kabul etmediğini belirtirse veya hâkimin önerdiği değişikliği reddederse, dava anlaşmalı niteliğini kaybeder ve çekişmeli boşanma usulüne göre yürütülür. Bu durumda deliller toplanır, gerekirse tanık dinlenir ve süreç daha uzun sürebilir.
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanmada avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır, zorunlu değildir. Ancak protokolün ileride hak kaybına yol açmayacak şekilde, nafaka ve tazminattan feragat gibi geri dönüşü güç sonuçlar doğurabilecek maddeler dahil olmak üzere eksiksiz hazırlanması için hukuki destek almak faydalı olur.
Bir yıldan kısa süredir evli olanlar anlaşmalı boşanabilir mi?
Hayır. Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesi en az bir yıllık evlilik süresi arar. Bu süre dolmadan açılan davalar anlaşmalı değil, çekişmeli boşanma olarak değerlendirilir.
Anlaşmalı boşanma kararına itiraz edilebilir mi?
Taraflar kararın kesinleşmesini hızlandırmak için istinaf yolundan feragat edebilir. Feragat edilmezse, diğer kararlarda olduğu gibi kanun yollarına başvurma hakkı saklıdır.