Hakkında icra takibi başlatılan bir borçlunun elindeki en önemli araçlardan biri, ödeme emrine süresinde itiraz etmektir. Bu yazıda ilamsız icra takibinin nasıl işlediğini, itiraz süresini, itirazın sonuçlarını ve itiraz süresi kaçırılırsa borçlunun elinde kalan yolları anlatıyorum.
İlamsız İcra Takibi Nedir?
İlamsız icra takibi, alacaklının elinde bir mahkeme kararı (ilam) olmaksızın, doğrudan icra dairesine başvurarak alacağının tahsili için takip başlatmasıdır. İcra dairesi, takip talebinin ardından borçluya bir ödeme emri gönderir. Ödeme emri, borcun miktarını, dayanağını ve borçlunun itiraz hakkını kullanabileceği süreyi içerir.
Ödeme Emrine İtiraz Süresi Ne Kadardır?
İcra ve İflas Kanunu'na göre borçlu, ödeme emrinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz etmek zorundadır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir.
İtiraz Nasıl Yapılır?
İtiraz, icra dairesine yazılı bir dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılabilir; sözlü itiraz tutanağa geçirilir. Borca itiraz ederken sebep göstermek zorunlu değildir, genel bir itiraz beyanı yeterlidir. Ancak borç bir senede (çek, bono, poliçe) dayanıyorsa ve borçlu imzayı kendisine ait kabul etmiyorsa, bu durumun itiraz dilekçesinde açıkça belirtilmesi gerekir; aksi hâlde imza borçluya ait sayılır.
İtirazın Sonucu Nedir?
Süresinde yapılan itiraz, herhangi bir mahkeme kararına gerek kalmadan takibi kendiliğinden durdurur. Takibin devam edebilmesi için alacaklının bu itirazı bertaraf etmesi gerekir. Alacaklının önünde iki yol vardır:
- İtirazın iptali davası: Genel mahkemede açılan, alacağın varlığının ispatlandığı bir yargılamadır.
- İtirazın kaldırılması: Alacak, kambiyo senedi veya kanunda sayılan diğer belgelere dayanıyorsa, icra mahkemesinde daha hızlı işleyen bir yoldur.
İtirazın İptali Davası
İtirazın iptali davası, alacaklının itiraz tarihinden itibaren bir yıl içinde genel yetkili mahkemede açabileceği bir davadır. Bu davada ispat yükü alacaklıdadır; alacağın varlığını ve miktarını kanıtlamak zorundadır. Dava sonunda itirazın haksız olduğu anlaşılırsa borçlu, kanunda öngörülen icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir; davanın reddi hâlinde ise benzer bir tazminat alacaklı aleyhine hükmedilebilir. Bu nedenle itiraz hakkının gelişigüzel değil, gerçekten borcun bulunmadığı veya tartışmalı olduğu durumlarda kullanılması önemlidir.
İtirazın Kaldırılması (İcra Mahkemesinde)
Alacak; çek, bono, poliçe gibi kambiyo senetlerine veya imzası ikrar edilmiş adi senede, noter senedine ya da kabul edilmiş borç ikrarına dayanıyorsa, alacaklı icra mahkemesine başvurarak itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu yol, itirazın iptali davasına göre daha kısa sürede sonuçlanır ve genellikle dosya üzerinden, duruşma yapılmaksızın karara bağlanır.
İtiraz Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?
Yedi günlük süre içinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve alacaklı haciz talebinde bulunabilir. Ancak süre kaçırıldıysa borçlunun elinde hâlâ bir yol vardır: takip kesinleştiği hâlde borcun aslında bulunmadığını düşünen borçlu, borçtan kurtulma davası veya menfi tespit davası açarak borcun bulunmadığının tespitini isteyebilir. Bu davaların açılma koşulları ve süreleri, somut duruma göre değerlendirilmesi gereken teknik konulardır.
Haciz Aşamasına Geçiş
Takip kesinleştikten sonra alacaklı, borçlunun maaşına, banka hesabına veya taşınır/taşınmaz mallarına haciz konulmasını talep edebilir. Maaş haczinde kanunla belirlenen bir kısım her zaman borçluya bırakılır. Haczedilen bir malın aslında üçüncü bir kişiye ait olduğu iddia ediliyorsa, bu durum istihkak davasına konu olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Borcun yalnızca bir kısmına itiraz edilebilir mi?
Evet. Borçlu, ödeme emrinde yazılı borcun bir kısmına itiraz edip kalan kısmı kabul edebilir. Bu durumda itiraz edilmeyen kısım için takip kesinleşirken, itiraz edilen kısım için takip durur.
İtiraz dilekçesinde gerekçe belirtmek zorunlu mu?
Borca genel itirazda gerekçe belirtmek zorunlu değildir. Ancak imzaya itiraz ediliyorsa, bu husus dilekçede açıkça ve ayrıca belirtilmelidir; aksi hâlde imza borçluya ait kabul edilir.
İtiraz üzerine takip tamamen mi durur?
Süresinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdurur. Alacaklı, itirazın iptali veya kaldırılması yoluna başvurup bunu bertaraf etmedikçe takibe devam edilemez.